Μαστίχα, τα δώρα της μητέρας φύσης κλεισμένα σε ένα δάκρυ

  Καταχωρήθηκε   από   Χωρίς σχόλια

Μαστίχα, τα δώρα της μητέρας φύσης κλεισμένα σε ένα δάκρυ

Στο κεντρικό – ανατολικό Αιγαίο, κοντά στα παράλια της Τουρκίας, δεσπόζει το νησί της πανέμορφης Χίου, ένα νησί που λόγω της στρατηγικής και γεωγραφικής θέσης του, αποτελούσε και αποτελεί το σταυροδρόμι της Ανατολής με την Δύση, ένα νησί, που είναι γνωστό σε όλο τον κόσμο για την παραγωγή ενός μοναδικού προϊόντος, της μαστίχας, ένα προϊόν συνυφασμένο με τις παραδόσεις, την κουλτούρα, τα έθιμα, την κουζίνα, την ιστορία, αλλά ακόμα και με την ίδια την υπόσταση της Χίου και των κατοίκων της. Στη Μαστίχα Χίου είναι αφιερωμένο αυτό το άρθρο.

Ο σχίνος της Χίου ή ο μαστιχοφόρος σχίνος, από τον οποίο και παράγεται η μαστίχα, και ο οποίος ευδοκιμεί αποκλειστικά και μόνο, σε αυτό το νησί, έχει καθορίσει, όσο ελάχιστα άλλα προϊόντα, το παρελθόν, το παρόν αλλά και το μέλλον, της γης και του τόπου, όπου καλλιεργείται, με αμέριστη αγάπη και μεράκι από τους ντόπιους κατοίκους του νησιού.

Ας σημειωθεί ότι κατά καιρούς έγιναν πολλές προσπάθειες να καλλιεργηθεί και σε άλλα μέρη το μαστιχόδεντρο, ώστε να παραχθεί και αλλού αυτό το μοναδικό προϊόν, όλες απέτυχαν παταγωδώς. Φαίνεται ότι η μαστίχα έχει επιλέξει το σπίτι της, και αυτό είναι ο ευλογημένος τόπος της Χίου. Ακόμα και σήμερα, δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως, γιατί μόνο το νησί της Χίου, έχει αυτό το προνόμιο. Οι ειδικοί το αποδίδουν αφενός στο μικρόκλιμα του νησιού, αφετέρου δε στο γεγονός, ότι επειδή τα μαστιχόδεντρα καλλιεργούνται συστηματικά σε αυτόν τον τόπο, από την αρχαιότητα, με το πέρασμα του χρόνου, δημιουργήθηκε ένα νέο είδος σχίνου, το οποίο παράγει το μαστίχι (ευγονισμός).

Η μαστίχα της Χίου, της οποίας η επιστημονική ονομασία είναι Pistacia Lentiscus var. Chia, είναι η ρητινώδης έκκριση ενός θάμνου, ήτοι του σχίνου της Χίου ή αλλιώς του μαστιχόδεντρου.

Ειδικότερα η μαστίχα, στην πραγματικότητα, είναι για φυσική, αρωματική ρητίνη, που εκκρίνεται από τον κορμό και τα μεγάλα κλαδιά του μαστιχόδεντρου, έχοντας μάλιστα και ένα χαρακτηριστικό σχήμα, που μοιάζει με δάκρυ. Η ρητίνη αυτή, εκκρίνεται από τις επιφανειακές τομές που τού προξενούν οι παραγωγοί με αιχμηρά εργαλεία. Αυτός ο τρόπος καλλιέργειας και περισυλλογής της μαστίχας, είναι σχεδόν αναλλοίωτος εδώ και πολλούς αιώνες, αυτός εξάλλου είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η μαστιχοκαλλιέργεια από το 2014, είναι εγγεγραμμένη στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας (UNESCO 2003).

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πρώτες αναφορές στο μαστιχόδεντρο εντοπίζονται ήδη από την Αρχαιότητα, και συγκεκριμένα ο Ηρόδοτος (484-420 πΧ), κάνει μνεία για την χρήση της ρητίνης, ενώ η συστηματική καλλιέργεια του χρονολογείται τουλάχιστον από τον 3ο αιώνα μΧ.




Μαστίχα Χίου: Λίγα λόγια για το μαστιχόδεντρο

Ο Μαστιχοφόρος Σχίνος – Μαστιχόδεντρο (Pistacia lentiscus var.chia)

Μαστιχόδεντρο - Μαστίχα Χίου

Μαστιχόδεντρο – Μαστίχα Χίου

Ο μαστιχοφόρος σχίνος είναι ένας αρκετά ψηλός θάμνος, (σημ. μπορεί να φτάσει σε ύψος των 3 μέτρων), πυκνόφυλλος και αειθαλής. Λόγω της ανθεκτικότητας του, ευδοκιμεί ακόμα και σε πετρώδη και άγονα εδάφη, αρκεί να είναι ξηρά και ασβεστολιθικά, και οι απαιτήσεις για νερό είναι πραγματικά ελάχιστες.

Το μαστιχόδεντρο για την ομαλή ανάπτυξη του χρειάζεται κλίμα εύκρατο και δροσερό. Χαμηλές θερμοκρασίες (κάτω από 0 βαθμούς κελσίου) καταστρέφουν το φυτό. Ο σχίνος μεγαλώνει αργά και η διαδικασία της ανάπτυξης του ολοκληρώνεται σε πάροδο 40-50 ετών, ενώ ο βίος του μπορεί να διαρκέσει πάνω από 100 χρόνια. Ας σημειωθεί δε ότι το μαστιχόδεντρο, για να είναι ικανό να παράγει το μαστίχι, θα πρέπει να περάσει μια περίοδο ωρίμανσης, η οποία διαρκεί περίπου 5 με 6 χρόνια. Κατά μέσο όρο, το μαστιχόδεντρο παράγει 180 γραμμάρια περίπου μαστίχι, κάθε χρόνο, ενώ πιο αποδοτικοί είναι οι «αρσενικοί» σχίνοι.

Ο σχίνος ευδοκιμεί σε όλη την Μεσόγειο, όμως μόνο στην Χίο, και ειδικότερα στο νότιο τμήμα του νησιού( στα λεγόμενα μαστιχοχώρια), ευδοκιμεί ο μαστιχοφόρος σχίνος, ο οποίος είναι τόσο «γενναιόδωρο», και δίνει απλόχερα, την αρωματική ρητίνη (μαστίχι), η οποία εκκρίνεται από τις «πληγές» αυτού του θάμνου, σε σχήμα δακρύων. Ίσως είναι η μοναδική περίπτωση που ένα δάκρυ, χαρίζει ευτυχία, υγεία αλλά και πλούτο στους ανθρώπους

Μάλιστα γύρω από τα δάκρυα του μαστιχόδεντρου υπάρχει ένας μύθος. Ειδικότερα, σύμφωνα με την παράδοση, γύρω στο 250 μΧ, την εποχή των διώξεων των Χριστιανών, από τους Ρωμαίους, ο Άγιος Ισίδωρος, διωκόμενος, προκειμένου να σωθεί, κατέφυγε στα Μεστά. Εκεί εμφανίστηκε ένα λευκό άλογο, το οποίο ίππευσε ως τα Νότια της Χίου. Τότε βαριά τραυματισμένος, έκατσε κάτω από ένα σχίνο. Ο σχίνος, λυπήθηκε τον Άγιο Ισίδωρο για τα βασανιστήρια που είχε υποστεί, και δάκρυσε. Τα δάκρυα του σχίνου ευωδίασαν, και τότε δημιουργήθηκε το δάκρυ του Αγίου Ισίδωρου ή αλλιώς μαστίχι.

Τα γνωστότερα μαστιχοχώρια της Χίου είναι το Λιθί, Βέσσα, Ελάτα, Μεστά, Ολύμποι, Πυργί, Αρμόλια, Καλαμωτή, Πατρικά, Φλάτσια, Νένητα, Βουνό, Κοινή, Παγίδα, Καταρράκτης, Έξω Διδύμα, Μέσα Διδύμα, Μερμήγκι, Θολοποτάμι, Καλλιμασιά, Νεοχώρι, Θυμιανά, Βαβίλοι, Άγιος Γεώργιος Συκούσης.

Τα ειδικά και μοναδικά χαρακτηριστικά του εδάφους και του μικροκλίματος των μαστιχοχωριών, σε συνδυασμό με τον τρόπο της καλλιέργειας, είναι αυτά, που δίνουν στον σχίνο, την δυνατότητα, να εκκρίνει αυτήν την μοναδική και ξεχωριστή ρητίνη,  και να κάνει αυτό το μοναδικό δώρο στους καλλιεργητές του, αλλά και σε όσους αποφασίσουν να δοκιμάσουν την μαστίχα ή κάποιο παράγωγο αυτής.

Για τον πολλαπλασιασμό του μαστιχόδεντρου, και την δημιουργία νέων φυτειών, κατά κύριο λόγο, χρησιμοποιούνται μοσχεύματα. Ο καλλιεργητής, με προσοχή κόβει μοσχεύματα από το φυτό (τα οποία προέρχονται από τα κλαδιά του), και τα φυτεύει στην οριστική τους θέση, σε βάθος 50 περίπου εκατοστών, με κάποια κλίση. Εάν το μόσχευμα αναπτυχθεί, τότε έχουμε ένα νέο μαστιχόδεντρο.

Στη σημερινή εποχή, η μαστίχα χρησιμοποιείται κυρίως για την παραγωγή τσίχλας, ως άρωμα στην ζαχαροπλαστική, ως λικέρ στην παρασκευή πολλών παραδοσιακών εδεσμάτων, όπως επίσης και στην ιατρική.

Τρόπος συγκομιδής

Μαστίχα Χίου

Συγκομιδή Μαστίχας Χίου

Οι καλλιεργητές, τον Μάιο και τον Ιούνιο, με μυστριά, τσάπες και αξίνες,  καθαρίζουν και ισοπεδώνουν το έδαφος γύρω από το μαστιχόδεντρο, και δημιουργούν γύρω από το σχίνο, το λεγόμενο τραπέζιο. Τον Ιούλιο, στο καθαρισμένο χώρο (τραπέζιο), ρίχνουν ασπρόχωμα. Από τα μέσα Ιουλίου μέχρι και τα τέλη Αυγούστου, τις πρώτες πρωινές ώρες,  με ειδικά αιχμηρά αντικείμενα, δηλαδή τα κεντητήρια, τραβηχτήρια και σφυράκια, «πληγώνουν» το δέντρο, αυτό είναι το λεγόμενο κέντημα, και από τις τομές που προκαλούνται εκκρίνεται η ρητίνη (το μαστίχι). Σε περίπου 2 εβδομάδες, η ρητίνη σταθεροποιείται, και είναι έτοιμη για περισυλλογή. Οι καλλιεργητές με μεγάλη προσοχή την μαζεύουν, την κοσκινίζουν και στην συνέχεια την πλένουν. Και έτσι είναι έτοιμη για πώληση.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο καλλιεργητής θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός κατά την συγκομιδή της ρητίνης, και ιδιαίτερα, στις τομές που κάνει στο μαστιχόδεντρο. Εάν αυτές δεν γίνουν με προσοχή και σεβασμό στο φυτό, είναι πολύ πιθανό, το μαστιχόδεντρο να στερέψει μια για πάντα, και να μην μπορέσει να παραγάγει ποτέ ξανά το μαστίχι.




Χρήση της μαστίχας

Στη σημερινή εποχή, η μαστίχα χρησιμοποιείται κυρίως για την παραγωγή τσίχλας, η ως άρωμα στην ζαχαροπλαστική ή ως λικέρ. Εκτός όμως από την ζαχαροπλαστική, η μαστίχα, κατέχει ιδιαίτερη θέση και στην παρασκευή πολλών παραδοσιακών εδεσμάτων, καθώς και εκτεταμένη χρήση στην ιατρική.

Για τους αρχαίους Έλληνες, η μαστίχα ήταν φάρμακο και θεραπεία για πολλές παθήσεις. Με την χρήση αυτής της ευεργετική ρητίνης, θεράπευαν ασθένειες όπως οι γαστρίτιδες, έλκος, αιμορροΐδες, οισοφαγίτιδες, περιοδοντίτιδες κλπ.

Αλλά ακόμα και σήμερα, η μαστίχα και τα παράγωγα της, χρησιμοποιείται για την αποσκλήρυνση όγκων που βρίσκονται στην σπλήνα, στο έντερο, στο ήπαρ κλπ Επίσης χρησιμοποιείται για την καταπολέμηση και θεραπεία ακμής, ουλίτιδας, μαστίτιδας, κονδυλωμάτων κλπ. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι, ειδικά η μαστίχα Χίου, έχει ευεργετικές επιδράσεις τόσο στο πεπτικό σύστημα, όσο και στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της νόσου CROHN, αλλά επιπλέον προστατεύει τον ανθρώπινο οργανισμό από καρδιαγγειακές παθήσεις, καθώς η κατανάλωση της μαστίχας Χίου, μειώνει σημαντικά τα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης, της λιποπρωτεΐνης αλλά και της κακής χοληστερόλης.

Σε όλα τα παραπάνω θα πρέπει να προστεθούν, και οι σοβαρές έρευνες, που γίνονται και έχουν να κάνουν και με τις αντικαρκινικές επιδράσεις της μαστίχας Χίου, και ειδικά σε κακοήθης νεοπλασίες, όπως ο καρκίνος του προστάτη, του παχύ εντέρου, του παγκρέατος, του στόματος και του πνεύμονα.

Επίσης η μαστίχα, χρησιμοποιείται για την παρασκευή αναλγητικών, στυπτικών, αιμοστατικών, αντιβηχικών φαρμάκων.

Σύμφωνα δε, με έρευνες, η μάσηση της μαστίχας Χίου, διεγείρει τη λειτουργία των σιελογόνων αδένων και αυξάνει την έκκριση σάλιου. Με αυτόν τον τρόπο, συντελείται και ο αυτοκαθαρισμός του στόματος, ο οποίος συμβάλει στην καταπολέμηση της τερηδόνας και της ουλίτιδας.

Στο εμπόριο

Μπορούμε να βρούμε τη μαστίχα σε πολλές μορφές:

  • Σε κομμάτια διαφόρων μεγεθών και σκληρότητας για χρήση στη μαγειρική. Όταν η ροή της μαστίχας είναι συνεχής, το δάκρυ είναι μεγάλο και σχετικά μαλακό, ενώ η μη συνεχής ροή, αποδίδει μικρό δάκρυ μεγαλύτερης σκληρότητας.
  • Σε σκόνη και κάψουλες. Έχει εγκριθεί από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων ως ειδικό τρόφιμο και κυκλοφορεί σε φιάλη 90 καψουλών και σε blister των 30 καψουλών. Συνίσταται ως μέσο για την ανακούφιση στομαχικών διαταραχών και συνεισφέρει στην υγιεινή του πεπτικού συστήματος χρησιμοποιούμενη συμπληρωματικά στην καθημερινή μας διατροφή.
  • Σε τσίχλες. Η ΕΛΜΑ είναι η πρώτη ελληνική τσίκλα με μαστίχα Χίου και παραμένει αυθεντική όπως όταν πρωτοκυκλοφόρησε.  Είναι η φυσική συνέχεια της πρώτης τσίχλας των αρχαίων χρόνων, που οι λαοί της Ανατολικής Μεσογείου  τη μασούσαν για τον καθαρισμό των δοντιών  και την φρεσκάδα της αναπνοής. Είναι φυσική, με γεύση, χρώμα και αίσθηση που μπορεί να διαφέρει, από παρτίδα σε παρτίδα, αφού φτιάχνεται με τα πλέον αγνά υλικά. Τα φυσικά της χαρακτηριστικά παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτα επειδή στην παρασκευή της δεν χρησιμοποιούνται τεχνητές γλυκαντικές ύλες και αντιοξειδωτικά.
  • Σε μαστιχέλαιο. Παράγεται με την απόσταξης φυσικής μαστίχας με ατμό, αποτελεί 100% φυσικό προϊόν και περιέχει μια εξαιρετική ποικιλία θεραπευτικών και αρωματικών συστατικών. Αποτελεί βασικό συστατικό σε προϊόντα υγείας και περιποίησης: αντισηπτικές κρέμες, αντιβακτηριδιακά διαλύματα, προϊόντα στοματικής υγιεινής και περιποίησης σώματος. Χρησιμοποιείται επίσης ως άρωμα στην παραγωγή τροφίμων (ζαχαρώδη, αρτοσκευάσματα, παγωτά, ποτά κτλ).

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου για τις πολύτιμες πληροφορίες καθώς και για την παραχώρηση χρήσης των φωτογραφιών από το site τους, www.gummastic.gr. Μπορείτε να δείτε κάποια από τα προϊόντα τους πατώντας στις παρακάτω εικόνες:

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Δάκρυα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Δάκρυα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Σκόνη

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Σκόνη

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Δάκρυα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Δάκρυα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Τσίκλα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Τσίκλα

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Μαστιχέλαιο

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Μαστιχέλαιο

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Κάψουλες

Μαστίχα Χίου Προϊόντα: Κάψουλες


Συγγραφέας: beligiannis

Δικηγόρος εγγεγραμμένος στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών. Νομικός σύμβουλος του masame.gr. Λατρεύει την Κυπριοπούλα γυναίκα του, η οποία τον έμαθε να εκτιμά το καλό φαγητό, και τον γιό του, ως γνήσιος χαζομπαμπάς.

Σχολια

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Send this to friend